بهترین راه برای آموزش دیدن متره و برآورد

در ابتدای یک پروژه عمرانی، از طراحی و اجرای یک آپارتمان گرفته تا ساخت چندین کیلومتر جاده در دورترین نقطه کشورمان، یک وظیفه کاری وجود دارد که اهمیت بسیار بالایی دارد. این وظیفه توسط شخصی با عنوان شغلی مترور یا مهندس مشاور انجام می‌شود. مترور در مرکز پروژه‌های عمرانی قرار گرفته و تصمیمات مترور بر روی آینده پروژه تاثیرگذار است. مترور شخصی است که کار متره و برآورد را انجام می‌دهد. مترور باید آموزش متره و برآورد ببیند. در ادامه بیشتر با این عناوین، مفهوم آن‌ها و نحوه دریافت آموزش صحبت خواهیم کرد.

آشنایی با متره و برآورد

حال که از اهمیت کار مترور گفتیم، باید به این سوال هم پاسخ دهیم که کار مترور چیست؟ مترور کار متره و برآورد را انجام می‌دهد. متره به همان معنای متر کردن ساده است. برآورد هم استفاده از اطلاعات متفاوت برای نتیجه‌گیری است. می‌توان دو دسته کلی برای متره ایجاد کرد. متره باز و متره بسته. البته این دو به صورت مستقیم با یکدیگر ارتباط دارند. با انجام هر متره بسته، ما چندین متره باز را هم انجام می‌دهیم.

اما به برآورد برسیم. برآورد به معنای مشخص کردن هزینه بخش‌هایی از پروژه است که متره شده. برای گرفتن پروژه از طریق مناقصه نیازمند یک برآورد کاملا دقیق است. برآورد هم بخش‌های متفاوتی دارد. در سه مرحله پیش از پروژه، در حین انجام پروژه و پس از اتمام آن، برآورد انجام خواهد شد.

تمامی این اطلاعات و وظایف باعث می‌شود که دوباره اشاره کنیم، برای اینکه تبدیل به یک مترور قوی و حرفه‌ای شوید نیازمند شرکت در یک دوره آموزش متره و برآورد پیشرفته هستید. در ادامه بیشتر به مسئله آموزش هم خواهیم پرداخت.

متره و برآورد (Quantity Surveying) قلب تپنده بخش مالی و اجرایی هر پروژه مهندسی است. برای یادگیری اصولی و تبدیل شدن به یک مترور حرفه‌ای، تنها دانستن ریاضیات پایه کافی نیست؛ بلکه باید دید مهندسی و درک عمیقی از محیط کارگاه داشته باشید.

در ادامه، مهم‌ترین نکات و استراتژی‌ها برای یادگیری بهتر و سریع‌تر این مهارت آورده شده است:

۱. تسلط بر نقشه‌خوانی؛ پیش‌نیاز قطعی

شما نمی‌توانید چیزی را که نمی‌بینید یا درک نمی‌کنید، اندازه‌گیری کنید.

• نکته: قبل از شروع یادگیری فرمول‌های متره، باید به طور کامل بر نقشه‌خوانی معماری، سازه (بتنی و فلزی) و تاسیسات مسلط شوید. باید بتوانید پلان‌ها، مقاطع (Sections) و جزئیات (Details) را در ذهن خود سه‌بعدی کنید تا هیچ حجمی از قلم نیفتد.

۲. کالبدشکافی «فهرست بها»

فهرست بها (که هر ساله توسط سازمان برنامه و بودجه منتشر می‌شود) کتاب مقدس مترورها در ایران است.

• نکته: به جای حفظ کردن کدهای صدها آیتم مختلف، ساختار و منطق آن را یاد بگیرید. باید بدانید هر فصل چه چیزی را پوشش می‌دهد، «مقدمه فصل‌ها» چه قوانین مهمی را تعیین می‌کنند و پیوست‌ها (مثل ضریب بالاسری، ضریب منطقه و تجهیز کارگاه) چگونه و کجا باید اعمال شوند.

۳. شناخت عملی مصالح و روش‌های اجرا

مترور نباید فقط پشت میز بنشیند. یک متره دقیق، نیازمند شناخت واقعیت‌های کارگاه ساختمانی است.

• نکته: باید بدانید که در کارگاه، میلگردها چگونه وصله (اورلپ) می‌شوند، قالب‌بندی در کنج‌ها چگونه اجرا می‌شود و افت و ریزش مصالح چقدر است. بازدید از پروژه‌های در حال ساخت و صحبت با سرپرستان کارگاه، دید شما را به شدت باز می‌کند.

۴. رعایت نظم آهنین در فرم‌نویسی

متره یعنی تولید اسناد مالی. یک اشتباه کوچک یا بی‌نظمی می‌تواند میلیاردها تومان اختلاف مالی به همراه داشته باشد.

• نکته: محاسبات خود را همیشه به گونه‌ای بنویسید که اگر شش ماه بعد شخص دیگری فایل شما را باز کرد، دقیقاً بفهمد هر عدد از کجا آمده است. استفاده از ستون «آدرس نقشه» در فرم‌های ریزمتره کاملاً الزامی است.

۵. تمرین با پروژه‌های واقعی (از کوچک به بزرگ)

مثال‌های کتابی معمولاً بیش از حد ساده و ایده‌آل هستند و شما را با چالش‌های واقعی روبه‌رو نمی‌کنند.

• نکته: یادگیری را با یک پروژه واقعی اما کوچک (مثلاً یک ساختمان یک طبقه یا یک دیوارکشی ساده) شروع کنید. نقشه‌های آن را بگیرید و از صفر تا صدِ خاک‌برداری تا نازک‌کاری را خودتان شخصاً متره کنید.

ابزارهای نرم‌افزاری یک مترور

برای سرعت بخشیدن به کار و کاهش خطای انسانی، باید این نرم‌افزارها را به ترتیب در برنامه یادگیری خود قرار دهید:

بهترین راه آموزش متره و برآورد چیست؟

چندین راه مختلف برای آموزش متره و برآورد وجود دارد. مطمئنا شما هیچ نوع محدودیتی در این زمینه نخواهید داشت و بر اساس نیازها و شرایط خود باید یک شیوه درسی را انتخاب کنید. اما بهتر است که با شکل و مزایای هر کدام از روش‌ها آشنا شوید. چالش‌های پیش‌رو را بشناسید و در آخر روش آموزش مناسب خود را انتخاب کنید.

نوع اول آموزش نیازمند فرصت سنی مناسب است. البته می‌توانید در هر سنی وارد دانشگاه شوید، اما باید انرژی لازم برای یادگیری و پیگیر دروس بودن را داشته باشید. در دوره کارشناسی رشته‌های عمران، فنی و مهندسی به مسئله متره و برآورد اشاره می‌شود. درس متره و برآورد یک سرفصل مجزا است که در طول یک ترم به دانشجویان آموزش داده می‌شود. از مزایای حضور در دانشگاه، امکان استفاده از دانش استادان خبره و همچنین همراهی و همفکری با دانشجویان است. با این حال، شاید تجربه کار چندانی کسب نکنید.

یک شیوه دیگر که شاید در چند سال اخیر به سمت منسوخ شدن رفته، کارآموزی از صفر است. در دهه‌های گذشته این شیوه آموزش متره و برآورد ورودی و خروجی بیشتری داشت. افراد بدون داشتن پیش‌زمینه در دفاتر فنی مهندسی مشغول به کار می‌شدند و پس از مدتی کار و آموزش دیدن، تبدیل به یک مترور خوب می‌شدند. اما امروزه فرصت کارآموزی به مراتب کمتر شده و همچنین این شیوه، خلا نظری در آموزش شما ایجاد می‌کند.

راه پایانی از ترکیب هر دو روش بالا ایجاد شده. بدین ترتیب که شما به عنوان محصل و دانشجو، باید به دنبال دوره‌های آموزش متره و برآورد توسط افراد خبره مشغول به کار باشید. مهندسین مشاور خبره عموما تلاش می‌کنند که از طریق پکیج‌های ویدئویی یا کلاس‌های آموزشی دانش خود را به افراد علاقه‌مند و مشغول به کار منتقل کنند.

این شیوه، از نظر ما بهترین روش آموزش متره و برآورد است. می‌توانید در عین حالی که از مفاهیم تئوریک را آموزش می‌بینید، دانایی خود را به صورت عملی در پروژه‌های مختلف واقعی تست کنید. در ابتدا هر آموزش باید با نقشه‌خوانی آشنا شوید. از طریق چنین بسته‌های آموزشی مطمئنا می‌توانید به صورت واقعی یک نقشه را متره و آنالیز کنید. همچنین در مسئله فهرست بهای ابنیه با نام‌ها و اصطلاحات مرسوم در فضای کاری مصالح و محصولات عمرانی بیشتر آشنا خواهید شد. در مجموع می‌توان گفت این شیوه، بهترین شیوه یادگیری متره و برآورد است.