آموزش SQL Server از صفر تا صد با 20 درس (فیلم+جزوه pdf)

بعد از حدود ۱ هفته گشت و گذار در اینترنت و از بین هزاران ویدیو، یک مجموعه بی نقص و کامل ویدیویی را برای یادگیری SQL گلچین کرده ایم. این مجموعه کامل برای شروع از صفر و برای همه سطوح مناسب می باشد. بعد از آن نیز بهترین جزوه PDF فارسی موجود در اینترنت را جهت تکمیل یادگیری می توانید دانلود کنید.

۱-مفاهیم اولیه مهم SQL (نصف راه همین توضیحات هستن)

SQL Server یک سیستم مدیریت پایگاه داده رابطه‌ای یا RDBMS محصول مایکروسافت است. با استفاده از آن می‌توان اطلاعات یک سایت، فروشگاه، نرم‌افزار حسابداری، سیستم بانکی، برنامه سازمانی یا اپلیکیشن را به‌شکل منظم ذخیره، جستجو، ویرایش و مدیریت کرد. 

اگر می‌خواهید SQL Server را یاد بگیرید، لازم نیست از همان ابتدا سراغ Stored Procedureهای پیچیده، تنظیمات سرور یا بهینه‌سازی حرفه‌ای بروید. ابتدا این مسیر را یاد بگیرید:

Database → Table → Column و Row → Primary Key → SELECT → WHERE → INSERT/UPDATE/DELETE → JOIN → Relationship → Index → Backup

در سال ۲۰۲۶، SQL Server 2025 یا نسخه 17.x نسل فعلی SQL Server محسوب می‌شود. برای مدیریت گرافیکی آن نیز SQL Server Management Studio 22 نسخه جاری SSMS است؛ نسخه 22.8 در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شده است.

پایگاه داده دقیقاً چیست؟

فرض کنید یک فروشگاه دارید و اطلاعات مشتریان، محصولات و سفارش‌ها را ذخیره می‌کنید. می‌توانید همه اطلاعات را داخل چند فایل Excel نگهداری کنید، اما وقتی تعداد مشتریان و سفارش‌ها زیاد شود، جستجو، ارتباط اطلاعات و جلوگیری از اشتباه دشوار خواهد شد.

Database این اطلاعات را ساختاریافته نگهداری می‌کند. مثلاً Database فروشگاه شامل جدول‌های:

• Customers
• Products
• Orders
• OrderDetails

خواهد بود. به بیان ساده Database → Table → Row → Column این چهار مفهوم پایه SQL Server هستند.

SQL Server و SQL چه تفاوتی دارند؟

این دو را با یکدیگر اشتباه نکنید. SQL Server نرم‌افزار مدیریت پایگاه داده محصول مایکروسافت است. SQL زبان مورد استفاده برای صحبت‌کردن با پایگاه داده است. مثلاً دستور:

SELECT * FROM Customers;

یک دستور SQL است. در SQL Server از نسخه توسعه‌یافته SQL به نام T-SQL یا Transact-SQL استفاده می‌شود. پس:

SQL Server = سیستم مدیریت دیتابیس

T-SQL = زبان دستورات آن

SSMS چیست؟

SQL Server Management Studio یا SSMS برنامه‌ای گرافیکی برای کار با SQL Server است. با SSMS می‌توانید:

• Database بسازید
• Table ایجاد کنید
• Query بنویسید
• اطلاعات را مشاهده کنید
• User تعریف کنید
• Backup بگیرید
• Performance را بررسی کنید

مایکروسافت SSMS را ابزار مدیریت و Query کردن SQL Server، Azure SQL Database و دیگر سرویس‌های مرتبط معرفی می‌کند. بنابراین برای شروع معمولاً دو چیز خواهید داشت:

SQL Server → موتور پایگاه داده

SSMS → محیط مدیریت آن

Table چیست؟

Table یا جدول محل نگهداری اطلاعات مشابه است. مثلاً جدول Customers:

هر سطر یک Record یا Row است. هر ستون یک Field یا Column است. مثلاً ستون City شهر مشتری را نگهداری می‌کند.

Data Type چیست؟

هر ستون باید نوع اطلاعات خود را داشته باشد. مثلاً:

برای متن فارسی معمولاً NVARCHAR انتخاب مناسبی است. مثلاً:

Name NVARCHAR(100)

یعنی ستون Name می‌تواند متنی Unicode تا طول مشخص نگهداری کند. انتخاب Data Type مناسب اهمیت زیادی دارد. ذخیره تمام داده‌ها به‌صورت متن روش خوبی نیست.

ساخت اولین Database

برای ساخت یک دیتابیس می‌توانید بنویسید:

CREATE DATABASE ShopDB;

سپس:

USE ShopDB;

یعنی از این به بعد دستورات روی Database با نام ShopDB اجرا شوند. در SSMS همین کار را می‌توان از طریق رابط گرافیکی نیز انجام داد، اما بهتر است از ابتدا نوشتن Query را تمرین کنید.

ساخت اولین Table

مثلاً جدول مشتریان:

CREATE TABLE Customers
(
    CustomerID INT PRIMARY KEY,
    Name NVARCHAR(100),
    City NVARCHAR(50),
    Phone VARCHAR(20)
);

اکنون یک جدول با چهار ستون ساخته‌ایم. در این مثال CustomerID کلید اصلی جدول است.

Primary Key چیست؟

Primary Key ستونی است که هر Record را به‌صورت یکتا مشخص می‌کند. مثلاً دو مشتری ممکن است هر دو نامشان «علی رضایی» باشد، بنابراین Name کلید مناسبی نیست. اما:

CustomerID = 1254

می‌تواند فقط متعلق به یک مشتری باشد. Primary Key نباید برای دو ردیف مقدار یکسان داشته باشد و نمی‌تواند NULL باشد. یکی از مهم‌ترین اصول طراحی Database این است که هر Table معمولاً یک Primary Key مناسب داشته باشد.

IDENTITY چیست؟

لازم نیست شماره مشتری را همیشه دستی وارد کنید. می‌توانیم از IDENTITY استفاده کنیم:

CREATE TABLE Customers
(
    CustomerID INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY,
    Name NVARCHAR(100),
    City NVARCHAR(50),
    Phone VARCHAR(20)
);

IDENTITY(1,1) یعنی شماره‌گذاری از 1 شروع شود و هر بار یک واحد افزایش پیدا کند. بنابراین SQL Server خودش شناسه‌ها را ایجاد می‌کند.

INSERT برای اضافه‌کردن اطلاعات

برای افزودن مشتری:

INSERT INTO Customers (Name, City, Phone)
VALUES (N'علی رضایی', N'تهران', '09121234567');

حرف N قبل از متن فارسی برای رشته Unicode استفاده می‌شود. بعد از اجرای دستور، یک Record جدید وارد جدول می‌شود.

SELECT مهم‌ترین دستور SQL

برای مشاهده اطلاعات از SELECT استفاده می‌شود. مثلاً:

SELECT * FROM Customers;

علامت * یعنی همه ستون‌ها. اما بهتر است زمانی که فقط چند ستون لازم دارید آن‌ها را مشخص کنید:

SELECT Name, City
FROM Customers;

این دستور فقط نام و شهر مشتریان را نمایش می‌دهد.

WHERE برای فیلترکردن

اگر فقط مشتریان تهران را بخواهیم:

SELECT *
FROM Customers
WHERE City = N'تهران';

مثلاً محصولات گران‌تر از یک میلیون:

SELECT *
FROM Products
WHERE Price > 1000000;

اپراتورهای مهم:

AND و OR

اگر چند شرط داشته باشیم:

SELECT *
FROM Products
WHERE Price > 1000000
AND Stock > 0;

یعنی محصول هم باید بیشتر از یک میلیون قیمت داشته باشد و هم موجود باشد. با OR کافی است یکی از شرایط برقرار باشد.

LIKE برای جستجوی متن

فرض کنید مشتریانی را می‌خواهیم که نامشان با «علی» شروع شود:

SELECT *
FROM Customers
WHERE Name LIKE N'علی%';

علامت % یعنی هر تعداد کاراکتر می‌تواند بعد از علی وجود داشته باشد. برای پیدا کردن نام‌هایی که شامل «رضا» هستند:

WHERE Name LIKE N'%رضا%'

ORDER BY برای مرتب‌سازی

مثلاً مرتب‌سازی محصولات بر اساس قیمت:

SELECT *
FROM Products
ORDER BY Price;

برای مرتب‌سازی نزولی:

SELECT *
FROM Products
ORDER BY Price DESC;

ASC یعنی صعودی و DESC یعنی نزولی.

UPDATE برای ویرایش

فرض کنید شهر مشتری شماره 5 تغییر کرده است:

UPDATE Customers
SET City = N'اصفهان'
WHERE CustomerID = 5;

قسمت WHERE بسیار مهم است. اگر بنویسید:

UPDATE Customers
SET City = N'اصفهان';

ممکن است شهر تمام مشتریان به اصفهان تغییر کند. این یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات مبتدیان است. قبل از UPDATE یا DELETE ابتدا همان شرط را با SELECT آزمایش کنید.

DELETE برای حذف

برای حذف مشتری شماره 5:

DELETE FROM Customers
WHERE CustomerID = 5;

باز هم WHERE بسیار مهم است. اگر WHERE را حذف کنید، تمام Recordهای جدول حذف خواهند شد. بنابراین قبل از حذف بهتر است ابتدا بنویسید:

SELECT *
FROM Customers
WHERE CustomerID = 5;

اگر نتیجه همان Record موردنظر بود، سپس DELETE را اجرا کنید.

NULL چیست؟

NULL به معنی صفر یا رشته خالی نیست. NULL یعنی مقداری وجود ندارد یا مشخص نیست. مثلاً مشتری شماره تلفن خود را وارد نکرده است. برای پیدا کردن آن‌ها:

SELECT *
FROM Customers
WHERE Phone IS NULL;

نباید بنویسید:

Phone = NULL

برای NULL از IS NULL یا IS NOT NULL استفاده می‌شود.

Foreign Key چیست؟

فرض کنید دو جدول داریم Customers و Orders هر سفارش متعلق به یک مشتری است. در Orders می‌توان CustomerID را نگهداری کرد:

CustomerID در جدول Orders به Primary Key جدول Customers اشاره می‌کند. به این ستون Foreign Key می‌گوییم. بنابراین:

Primary Key → هویت Record

Foreign Key → ارتباط با Table دیگر

Relationship چیست؟

سه رابطه اصلی در پایگاه داده وجود دارد.

یک Record به یک Record دیگر.
One to Many رایج‌ترین حالت. مثلاً: یک مشتری → چند سفارش
Many to Many مثلاً: یک دانشجو → چند درس و: یک درس → چند دانشجو برای این نوع رابطه معمولاً Table واسط ایجاد می‌کنیم.

درک Relationship یکی از مهم‌ترین مهارت‌های طراحی Database است.

JOIN چیست؟

وقتی اطلاعات بین چند Table تقسیم شده‌اند، برای اتصال آن‌ها از JOIN استفاده می‌کنیم. مثلاً:

SELECT
    Customers.Name,
    Orders.OrderID,
    Orders.Amount
FROM Customers
INNER JOIN Orders
    ON Customers.CustomerID = Orders.CustomerID;

اکنون نام مشتری کنار سفارش او نمایش داده می‌شود.

فقط Recordهایی را نمایش می‌دهد که در هر دو جدول تطابق دارند.
LEFT JOIN تمام Recordهای جدول سمت چپ را نشان می‌دهد؛ حتی اگر در جدول دیگر اطلاعات متناظر وجود نداشته باشد.

JOIN یکی از مهم‌ترین مباحث SQL است و باید حتماً با مثال‌های متعدد تمرین شود.

2-توابع محاسباتی مهم و اصطلاحات کاربردی

SQL Server می‌تواند روی اطلاعات محاسبات انجام دهد. تعداد مشتریان:

SELECT COUNT(*)
FROM Customers;

میانگین قیمت:

SELECT AVG(Price)
FROM Products;

پایگاه داده SQL Server رو قورت بده! بدون کلاس، سرعت 2 برابر، ماندگاری 3 برابر، پولسازی بلافاصله ... دانلود:

پک کامل SQL Server

پک مبانی برنامه نویسی (اختیاری)

بیشترین قیمت:

SELECT MAX(Price)
FROM Products;

کمترین قیمت:

SELECT MIN(Price)
FROM Products;

مجموع فروش:

SELECT SUM(Amount)
FROM Orders;

این توابع در گزارش‌گیری بسیار استفاده می‌شوند.

GROUP BY چیست؟

فرض کنید می‌خواهیم فروش هر مشتری را حساب کنیم.

SELECT CustomerID, SUM(Amount) AS TotalSales
FROM Orders
GROUP BY CustomerID;

SQL Server سفارش‌های متعلق به هر CustomerID را کنار هم قرار می‌دهد و مجموع آن‌ها را محاسبه می‌کند. GROUP BY در گزارش‌گیری، حسابداری و تحلیل داده بسیار مهم است.

Constraint چیست؟

Constraint قانون‌هایی هستند که مانع ورود اطلاعات نامعتبر می‌شوند. موارد مهم عبارت‌اند از:

• PRIMARY KEY
• FOREIGN KEY
• UNIQUE
• NOT NULL
• CHECK
• DEFAULT

مثلاً:

Price DECIMAL(10,2) CHECK (Price >= 0)

یعنی Price نمی‌تواند منفی باشد. یا:

IsActive BIT DEFAULT 1

یعنی اگر مقدار مشخص نشود، مقدار پیش‌فرض 1 خواهد بود. Database خوب فقط اطلاعات را ذخیره نمی‌کند؛ بلکه تا حد امکان از ورود داده ناسالم جلوگیری می‌کند.

Index چیست؟

فرض کنید یک جدول 10 میلیون مشتری دارد و دائماً با شماره تلفن جستجو می‌کنید. بدون ساختار مناسب، SQL Server ممکن است مجبور شود تعداد زیادی Record را بررسی کند.

Index مانند فهرست انتهای یک کتاب عمل می‌کند و می‌تواند جستجو را سریع‌تر کند. اما Index رایگان نیست؛ فضای ذخیره‌سازی مصرف می‌کند و می‌تواند INSERT و UPDATE را سنگین‌تر کند. بنابراین هر ستون را Index نکنید. ابتدا Queryهای واقعی را بشناسید و سپس Index مناسب بسازید.

View چیست؟

View را می‌توان یک Query ذخیره‌شده و قابل استفاده مانند یک جدول مجازی در نظر گرفت. مثلاً:

CREATE VIEW ActiveCustomers AS
SELECT CustomerID, Name, City
FROM Customers
WHERE IsActive = 1;

بعداً:

SELECT *
FROM ActiveCustomers;

View می‌تواند Queryهای پرکاربرد را ساده‌تر و دسترسی به داده را کنترل‌شده‌تر کند.

Stored Procedure چیست؟

Stored Procedure مجموعه‌ای از دستورات SQL است که در Database ذخیره می‌شود. مثلاً:

CREATE PROCEDURE GetCustomers
AS
BEGIN
    SELECT *
    FROM Customers;
END;

برای اجرا:

EXEC GetCustomers;

در پروژه‌های واقعی Stored Procedureها می‌توانند پارامتر دریافت کنند و عملیات پیچیده‌تری انجام دهند. اما برای شروع، ابتدا SELECT، JOIN و طراحی Database را خوب یاد بگیرید.

Transaction چیست؟

فرض کنید در عملیات انتقال پول باید دو کار انجام شود: کم‌کردن پول از حساب A و اضافه‌کردن آن به حساب B

نباید فقط یکی از این دو عملیات انجام شود. Transaction کمک می‌کند مجموعه‌ای از عملیات یا با هم موفق شوند یا در صورت مشکل برگردند. مفاهیم اصلی:

• BEGIN TRANSACTION
• COMMIT
• ROLLBACK

Transaction یکی از مفاهیم بسیار مهم در سیستم‌های مالی، فروشگاهی و سازمانی است.

Backup چرا مهم است؟

Database ممکن است به دلایل مختلف آسیب ببیند:

• خرابی هارد
• حذف اشتباه اطلاعات
• باج‌افزار
• خطای نرم‌افزار
• اشتباه مدیر سیستم
• خرابی سرور

به همین دلیل Backup یک کار اختیاری نیست. در SQL Server چند مفهوم مهم وجود دارد:

Full Backup نسخه کامل Database.

Differential Backup تغییرات از آخرین Full Backup.

Transaction Log Backup ثبت تغییرات برای بازیابی دقیق‌تر در زمان.

فقط Backup گرفتن کافی نیست؛ باید Restore کردن Backup را نیز آزمایش کنید. نسخه پشتیبانی که هیچ‌وقت Restore آن بررسی نشده، تضمین قابل اعتمادی محسوب نمی‌شود.

Authentication و User

SQL Server باید بداند چه کسی اجازه اتصال دارد. دو مفهوم مهم وجود دارد:

• Login  اجازه ورود به SQL Server Instance.
• Database User  هویت و دسترسی فرد داخل یک Database مشخص.

نباید همه کاربران را sysadmin کنید. اصل مهم امنیت Least Privilege یعنی هر کاربر فقط دسترسی‌ای را داشته باشد که برای انجام کار خود لازم دارد.

موارد آموزش داده شده در این پکیج

در انتهای این دوره دانشجویان قادر خواهند بود:

• SQL Server را نصب و راه اندازی نمایند.
• تنظیمات مربوط به گزینه های پایگاه داده ها، فایلها و گروه فایلهای پایگاه داده ها را انجام دهند.
• تنظیمات امنیتی SQL Server و پایگاه داده ها را انجام دهند.
• مقدمات لازم را برای ایجاد کلید های رمز گذاری فراهم کنند.
• از پایگاه داده با روشهای مختلف پشتیبان تهیه کرده و در صورت لزوم عملیات جایگزینی را انجام دهند.
• برای انجام عملیات خودکار، از Operator, alert, Job و Proxy استفاده کنند.
• Log shipping را راه اندازی نمایند.
• برای دسترس پذیری بیشتر، تنظیمات لازم را برای انعکاس (Mirroring) انتخاب کنند.
• و …

دانلود آموزش های ویدیویی و PDF 

   دانلود فیلم های این پکیج

   دانلود جزوه PDF

   حجم: ۴۰۰ مگابایت (فشرده شده)

   سطح: از صفر تا صد

   نسخه آموزش داده شده: مناسب برای همه نسخه ها

به دنبال یادگیری سریع تر، حرفه ای تر، کامل تر و با کیفیت فول اچ دی هستید؟ بهترین پکیج آموزش SQL موجود در ایران را ببینید!

SQL Injection را از ابتدا بشناسید

اگر بعدها SQL Server را به جاوا، سی شارپ و پی اچ پی یا برنامه دیگری متصل کنید، هیچ‌وقت ورودی کاربر را مستقیماً داخل Query نچسبانید. مثلاً ساخت Queryهایی شبیه:

"SELECT ... WHERE Username = '" + userInput + "'"

می‌تواند خطرناک باشد. باید از Parameterized Queries یا روش‌های استاندارد ORM استفاده کنید. این اصل را حتی در پروژه‌های تمرینی به عادت تبدیل کنید.

Normalization چیست؟

Normalization یعنی اطلاعات را طوری طراحی کنیم که تکرار بی‌دلیل کاهش پیدا کند. مثلاً اگر یک مشتری 100 سفارش دارد، نباید نام، تلفن و آدرس او را 100 بار داخل جدول Orders تکرار کنیم. بهتر است Customers اطلاعات مشتری را نگهداری کند.

و Orders فقط CustomerID را ذخیره کند. سپس با JOIN اطلاعات را به هم متصل کنیم.

در مرحله مبتدی حداقل مفهوم 1NF، 2NF و 3NF را بشناسید؛ لازم نیست از روز اول تمام قواعد طراحی Database را حفظ کنید.

چند اشتباه بسیار رایج مبتدیان

یکی از اشتباهات اصلی ساخت یک جدول بسیار بزرگ برای همه اطلاعات است. مشتری، سفارش، محصول و پرداخت معمولاً نباید همه در یک Table قرار بگیرند. همچنین از این اشتباه‌ها دوری کنید:

• نداشتن Primary Key
• انتخاب Data Type اشتباه
• استفاده از VARCHAR برای متن فارسی در جایی که Unicode لازم است
• اجرای UPDATE بدون WHERE
• اجرای DELETE بدون WHERE
• ذخیره رمز عبور به‌صورت متن ساده
• استفاده بی‌دلیل از SELECT *
• ایجاد Index روی همه ستون‌ها
• نداشتن Foreign Key
• تکرار اطلاعات در چند جدول
• نگرفتن Backup
• دادن دسترسی Administrator به همه
• اعتماد کامل به Query تولیدشده توسط هوش مصنوعی

یک پروژه تمرینی عالی

برای یادگیری SQL Server یک فروشگاه کوچک بسازید. این جدول‌ها کافی هستند:

Customers
Products
Orders
OrderDetails
Categories

سپس سعی کنید این سؤال‌ها را با Query جواب دهید:

• چند مشتری داریم؟
• پرفروش‌ترین محصول چیست؟
• هر مشتری چقدر خرید کرده؟
• محصولات ناموجود کدام‌اند؟
• سفارش‌های این ماه چیست؟
• کدام مشتری هنوز سفارشی ندارد؟

در همین پروژه تقریباً تمام مباحث مهم SELECT، WHERE، JOIN، GROUP BY و Relationship را تمرین خواهید کرد.

مسیر پیشنهادی یادگیری SQL Server

برای یک مبتدی این ترتیب بسیار مناسب است:

مرحله اول Database، Table، Row، Column و Data Type.

مرحله دوم CREATE DATABASE و CREATE TABLE.

مرحله سوم SELECT، WHERE و ORDER BY.

مرحله چهارم INSERT، UPDATE و DELETE.

مرحله پنجم Primary Key و Foreign Key.

مرحله ششم Relationship و طراحی Database.

مرحله هفتم INNER JOIN و LEFT JOIN.

مرحله هشتم COUNT، SUM، AVG و GROUP BY.

مرحله نهم Constraint و Index.

مرحله دهم  View، Stored Procedure و Transaction.

مرحله یازدهم  Login، User و Security.

مرحله دوازدهم Backup و Restore.

بعد از این مرحله می‌توانید وارد مباحث پیشرفته‌تر مثل Execution Plan، Query Optimization، Index Tuning، CTE، Window Functions، Triggers، Isolation Levels، Deadlock، Replication و High Availability شوید.

آیا هوش مصنوعی یادگیری SQL را بی‌فایده می‌کند؟

خیر. ابزارهای AI اکنون می‌توانند Query تولید کنند و حتی در نسخه‌های جدید SSMS امکانات مرتبط با GitHub Copilot نیز توسعه یافته‌اند؛ برای مثال SSMS 22.8 قابلیت‌های Agent Mode را به‌صورت Preview گسترش داده است. اما برنامه‌نویس همچنان باید بفهمد:

جدول‌ها چگونه طراحی شده‌اند، JOIN درست است یا نه، Query چه داده‌ای را تغییر می‌دهد، Index مناسب چیست و آیا خروجی منطقی است یا خیر.

اجرای یک DELETE یا UPDATE اشتباه که AI نوشته باشد می‌تواند اطلاعات واقعی یک شرکت را تغییر دهد یا حذف کند.

بنابراین از AI برای کمک به نوشتن و توضیح Query استفاده کنید، نه به‌عنوان جایگزین فهم Database.

جمع‌بندی

برای یادگیری SQL Server از صفر، ابتدا روی این مسیر تمرکز کنید:

Database → Table → Data Type → Primary Key → SELECT → WHERE → INSERT/UPDATE/DELETE → Foreign Key → JOIN → GROUP BY → Index → Transaction → Security → Backup

اگر بتوانید یک Database فروشگاهی کوچک طراحی کنید، جدول‌های آن را به‌درستی به یکدیگر مرتبط کنید، اطلاعات وارد کنید، با JOIN گزارش بگیرید و از دیتابیس Backup تهیه کنید، بخش بزرگی از اصول اولیه SQL Server را یاد گرفته‌اید.

بعد از آن به‌جای حفظ‌کردن صدها دستور، روی طراحی صحیح Database، نوشتن Queryهای دقیق و بهینه‌سازی عملکرد تمرکز کنید؛ این مهارت‌ها در پروژه‌های واقعی بسیار مهم‌تر هستند.

با دانلود دروس بالا نیازی به مورد دیگری در زمینه این نرم افزار ندارید و از این به بعد فقط بایستی به صورت پروژه ای کار کنید و تجربه کسب نمایید. همه دستورات را بلدید! هر گونه سوالی در زمینه این مطلب دارید در بخش نظرات مطرح کنید تا به آن پاسخ دهیم.

آموزشهای برنامه نویسی ما در اینجا