SAN Storage چیست و چه تفاوتی با NAS و DAS دارد؟ راهنمای کامل برای مدیران IT در سال 2026
SAN Storage یک شبکه اختصاصی پرسرعت برای اتصال سرورها به فضای ذخیرهسازی بلاکی است که در مقایسه با NAS (فایلمحور) و DAS (اتصال مستقیم)، کارایی، مقیاسپذیری و دسترسپذیری بسیار بالاتری برای دیتاسنترهای سازمانی فراهم میکند. اگر مدیر IT هستید و بین SAN، NAS و DAS مردد ماندهاید، این راهنما بر اساس تجربه واقعی پروژههای زیرساختی، مسیر تصمیمگیری شما را شفاف میکند.
SAN Storage چیست و چگونه کار میکند؟
SAN یک زیرساخت ذخیرهسازی مبتنی بر شبکه اختصاصی است که دسترسی بلاکی (Block-Level) را از طریق پروتکلهایی مانند Fibre Channel یا iSCSI در اختیار سرورها قرار میدهد.
در معماری SAN، استوریج از طریق سوئیچهای اختصاصی به چندین سرور متصل میشود و هر سرور، LUN اختصاصی خود را مانند یک دیسک محلی میبیند. این ویژگی باعث میشود لایههای مجازیسازی مانند VMware، Hyper-V یا KVM بتوانند با حداقل latency و حداکثر IOPS کار کنند.
در پروژهای که سال 2024 برای یک سازمان دولتی با 120 ماشین مجازی اجرا کردیم، مهاجرت از DAS به SAN باعث کاهش 42 درصدی زمان پاسخگویی دیتابیس Oracle شد. علت، حذف Bottleneck در I/O و فعالسازی Multipathing بود. این همان نقطهای است که SAN از یک «تجهیز ذخیرهسازی» به یک «لایه حیاتی زیرساخت» تبدیل میشود.
از دید معمار زیرساخت، SAN زمانی معنا دارد که Availability، Performance و Scalability برای شما حیاتی باشد؛ نه صرفاً افزایش ظرفیت.
NAS چیست و چه زمانی انتخاب بهتری است؟
NAS یک سیستم ذخیرهسازی فایلمحور است که از طریق شبکه LAN و پروتکلهایی مانند NFS یا SMB در اختیار کاربران قرار میگیرد.
اگر نیاز شما اشتراک فایل، آرشیو اسناد، یا بکاپ سطح فایل است، NAS انتخاب منطقیتری نسبت به SAN خواهد بود. در یک پروژه آموزشی با 800 کاربر، ما عمداً SAN را حذف کردیم و یک NAS Enterprise با RAID 6 پیادهسازی کردیم، چون Workload فایلمحور بود و نیازی به Block Storage نداشت.
تفاوت بنیادین اینجاست: NAS فایل ارائه میدهد، SAN بلاک. در مجازیسازی سنگین، NAS معمولاً به Bottleneck شبکه LAN برخورد میکند، مگر اینکه 10/25GbE واقعی با طراحی صحیح داشته باشید.
اگر سازمان شما دیتابیسهای سنگین یا VDI دارد، NAS بهتنهایی پاسخگو نیست. اما برای File Server، Archive و Backup Repository کاملاً مناسب است.
DAS چیست و چرا در دیتاسنترهای مدرن محدودیت دارد؟
DAS به معنای اتصال مستقیم ذخیرهساز به یک سرور است، بدون شبکه اختصاصی.
از نظر هزینه اولیه، DAS ارزانترین گزینه است. اما مشکل اصلی آن عدم اشتراکپذیری و محدودیت در مقیاسپذیری است. در یکی از پروژههای قدیمی که قبل از ارتقاء به SAN انجام دادیم، خرابی یک سرور باعث از دست رفتن دسترسی کل دیتابیس شد، چون Storage به همان سرور وابسته بود.
DAS برای محیطهای کوچک، Branch Office یا سیستمهای Standalone مناسب است. اما در معماری High Availability یا Cluster، محدودیت ایجاد میکند. اگر به HA، Live Migration یا Failover فکر میکنید، DAS پاسخ حرفهای نیست.
مقایسه فنی SAN، NAS و DAS (از نگاه معماری زیرساخت)
تفاوت SAN، NAS و DAS در سطح دسترسی داده، توپولوژی شبکه، کارایی و قابلیت توسعه مشخص میشود.
SAN: Block-Level، شبکه اختصاصی، High Availability، مناسب Virtualization
NAS: File-Level، شبکه LAN، مناسب File Sharing
DAS: Direct-Attach، محدود به یک سرور
در پروژهای با 8 هاست VMware و 3 دیتابیس SQL، SAN با FC 16Gb توانست Latency زیر 2ms حفظ کند. همین سناریو روی NAS با 10GbE به 6–8ms رسید که برای OLTP قابل قبول نبود.
اگر به فکر خرید san storage هستید، ابتدا نوع Workload را تحلیل کنید:
- VM Density بالا؟ → SAN
- File Archive؟ → NAS
- تکسرور ساده؟ → DAS
تصمیم اشتباه در این مرحله، سالها هزینه اصلاح معماری خواهد داشت.
SAN در سال 2026: چه زمانی واقعاً ضروری است؟
در سال 2026، SAN برای سازمانهایی ضروری است که High I/O، مجازیسازی گسترده یا الزامات SLA سختگیرانه دارند.
Cloud و HCI رشد کردهاند، اما هنوز در بسیاری از ارگانهای دولتی، دیتاسنتر On-Prem حیاتی است. در یکی از پروژههای Hybrid که اجرا کردیم، بخش Core Database روی SAN داخلی باقی ماند و تنها سرویسهای عمومی به Cloud منتقل شد.
SAN زمانی ضروری است که:
- بیش از 5 هاست مجازی دارید
- دیتابیس Mission-Critical اجرا میکنید
- RPO/RTO پایین نیاز دارید
- Snapshot و Replication حرفهای لازم دارید
اگر این شرایط را ندارید، شاید SAN برای شما Over-Engineering باشد. کمک به «نخریدن» در چنین شرایطی، بخشی از تصمیمسازی درست است.
معرفی یک سناریوی واقعی: HPE MSA در سازمان دولتی
در یک پروژه زیرساختی برای یک نهاد دولتی، ما خرید سن استوریج hpe msa 2072 را پیشنهاد دادیم چون نسبت Performance به Cost بهینه بود.
MSA 2072 با Dual Controller، SSD Tiering و Snapshot داخلی توانست بار 14 ترابایت دیتابیس و 90 VM را مدیریت کند. پس از فعالسازی Cache و تنظیم RAID 10 برای دیتابیس، IOPS به بیش از 70K رسید.
نکته مهم: ما قبل از پیشنهاد این مدل، سه گزینه دیگر را رد کردیم چون یا Overkill بودند یا Budget را توجیه نمیکردند. این همان مرزبندی حرفهای است که مدیر IT انتظار دارد.
SAN و Tape Backup؛ چرا هر دو لازماند؟
SAN برای ذخیرهسازی آنلاین و Tape برای آرشیو آفلاین و Long-Term Retention استفاده میشود.
در تجربه ما، سازمانهایی که فقط SAN دارند اما Tape ندارند، در برابر Ransomware آسیبپذیرترند. در یک پروژه امنیتی، ما LTO-8 Tape Library را به معماری SAN اضافه کردیم تا Air-Gap واقعی ایجاد شود.
Tape هنوز در سال 2026 برای بکاپ بلندمدت اقتصادیترین گزینه است. SAN سرعت میدهد، Tape امنیت میدهد. حذف هرکدام، ریسک معماری را بالا میبرد.
چگونه یک تصمیم درست بگیریم؟ (راهنمای مدیران IT)
انتخاب بین SAN، NAS و DAS باید بر اساس Workload، بودجه، SLA و استراتژی رشد انجام شود.
اگر سازمان شما در حال رشد است، به مقیاسپذیری فکر کنید. اگر بودجه محدود است اما دیتابیس سنگین دارید، SAN Entry-Level منطقیتر از NAS قدرتمند است. اگر تنها فایل شیرینگ دارید، SAN هزینه اضافی است.
در پروژههایی که توسط تیمهایی مانند وینو سرور اجرا شده، همیشه قبل از فروش، Capacity Planning و I/O Assessment انجام شده است. این همان رویکردی است که باعث میشود تصمیم خرید، استراتژیک باشد نه هیجانی.
جمعبندی نهایی برای مدیران IT و مدیران خرید
SAN Storage یک راهکار حرفهای برای زیرساختهای حیاتی است، اما برای همه مناسب نیست. اگر مجازیسازی گسترده، دیتابیسهای حساس و SLA سخت دارید، SAN انتخاب درست است. اگر فایلمحور هستید، NAS منطقیتر است. اگر تکسرور دارید، DAS کافی است.
توصیه عملی:
- Workload را دقیق اندازهگیری کنید.
- آینده سهساله سازمان را در نظر بگیرید.
- Availability را اولویتبندی کنید.
- از تصمیمهای هیجانی اجتناب کنید.
یک مدیر IT حرفهای، قبل از امضای قرارداد، باید بداند «چرا SAN» و مهمتر از آن «چرا نه SAN». اگر این محتوا توانسته این مرزبندی را برای شما شفاف کند، اکنون میتوانید با دید معماری و نه تبلیغاتی، مسیر زیرساخت سازمان را انتخاب کنید.
